مرتضى مطهري
27
يادداشتهاى استاد مطهرى ( فارسي )
6 . همان طورى كه بعضى از مردم در انديشه ها تابع منطق قياسى و بعضى تابع منطق حسى و تجربى و بعضى تابع منطق نقلى و بعضى تابع منطق آمارى و بعضى تابع منطق تقليدى هستند ، در منطق عملى نيز بعضى روششان مثلًا اخلاق است يعنى منطق و معيار و محك كارشان اخلاق است ، با اين چگونگى رفتار مىخواهند به مقصد برسند و بعضى با چگونگى ديگر مثلًا زور يا نيرنگ يا دورانديشى يا دفع الوقت يا سرعت تصميم يا غيره . 7 . همانطور كه در متدلوژى اخيراً ثابت شد كه بعضى متدها در علوم اساساً نادرست است ، مثلًا تقليد از اكابر و حجت شمردن سخن آنان و يا تمسك به ظن و گمان و تخمين و يا تمسك به معيارهاى انسانى از قبيل حسن و قبح و لطف و غيره در الهيات ، در منطق عملى نيز ثابت است كه بعضى متدها از اساس غلط است ، از قبيل اينكه مثلًا تفألها و تطيّرها و سعد و نحسها معيار [ قرار ] گيرد . 8 . باز همچنان كه در متدلوژى ثابت شد كه تك معيارى غلط است ، معيارها داريم ، چيزى كه هست جاى هر معيار را بايد شناخت ، از نظر منطق عملى نيز به عقيدهء ما چنين است . البته بعضى معيارها به كلى بايد طرد شود . رسول اكرم معيار غدر ، خيانت ، الغايات تبرّر المبادى ، توسل به هيمنه ها و دبدبه هاى سلاطين و امثال اينها را ملغى كرد و بعضى معيارها را به طور مطلق پذيرفت ، مثلًا استقامت ، عدل ، پيشقدمى در كوششها و امثال اينها را به طور مطلق پذيرفت . ولى بعضى از معيارها را به طور نسبى پذيرفت ، يعنى براى آنها شرايط خاص زمانى و مكانى قائل شد . مثلًا معيار زور ( نه ظلم ) به كلى طرد نشد ، بلكه برايش مورد خاص تعيين شد . همچنين است نرمى و صلابت . در جايى نرم بود و در جايى صُلب و باصلابت . در امور فردى نرم بود و در امور كلى و عمومى باصلابت و انعطاف ناپذير اصول ملغى از قبيل اصل استرحام ، اصل غدر و خيانت ، اصل ارعاب